Bab 4 · Era Peralihan Kuasa British di Negara Kita

Subtopik 4.5

4.5 Reaksi Penduduk Tempatan terhadap Penyerahan Sarawak 🌳✊

Subtopik ini menerangkan bagaimana penduduk tempatan bertindak balas terhadap penyerahan Sarawak kepada British, termasuk golongan yang menentang dan golongan yang menyokong penyerahan tersebut.

Warna kata kunci

Tokoh / Pemimpin Masa / Tarikh Tempat / Negeri Pentadbiran / Dasar Pertubuhan / Gerakan Istilah Penting

Kembali ke Bab 4 Mula baca

Ringkasan 4.5

✊ Penyerahan Sarawak kepada British mencetuskan dua reaksi yang berbeza, iaitu golongan yang menentang dan golongan yang menyokong penyerahan.

⚠️ Golongan yang menentang melihat penyerahan itu sebagai satu bentuk penjajahan baharu dan pelanggaran terhadap Perlembagaan 1941.

📰 Gerakan antipenyerahan menggunakan persidangan, demonstrasi, peletakan jawatan, akhbar, surat bantahan dan penubuhan Rukun 13.

🤝 Golongan yang menyokong pula percaya British dapat memajukan negeri, meningkatkan taraf hidup rakyat dan membuka peluang pekerjaan.

❓ Soalan Utama

Bagaimanakah penduduk tempatan bertindak balas terhadap penyerahan Sarawak kepada British?

💡 Penyerahan Sarawak kepada British mencetuskan dua reaksi utama, iaitu penentangan dan sokongan daripada penduduk tempatan.

💡 Golongan yang menentang melihat penyerahan itu sebagai penjajahan baharu, manakala golongan yang menyokong percaya British dapat membawa kemajuan kepada Sarawak.

Struktur 4.5

Reaksi penduduk tempatan terhadap penyerahan Sarawak dapat difahami melalui dua bahagian utama:

1️⃣

Penentangan terhadap penyerahan Sarawak

➡️

2️⃣

Sokongan terhadap penyerahan Sarawak

Bahagian 1

1️⃣ Penentangan terhadap Penyerahan Sarawak ✊

Golongan yang menentang penyerahan Sarawak dipimpin oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah.

Mereka menentang penyerahan Sarawak kerana melihat tindakan tersebut sebagai satu bentuk penjajahan baharu oleh British.

Faktor Penentangan

📌 Faktor Penentangan Penyerahan Sarawak

Prinsip Kelapan Perlembagaan 1941 menyatakan bahawa Sarawak akan diberikan pemerintahan sendiri.

📌 Menurut prinsip ini:

🧑‍🏫 Rakyat Sarawak akan dibimbing untuk mentadbir negeri mereka sendiri

⚠️ Namun, tindakan Vyner Brooke menyerahkan Sarawak kepada British telah melanggar prinsip tersebut.

💡 Hal ini bermaksud hak rakyat Sarawak untuk berkerajaan sendiri telah dinafikan.

Vyner Brooke membuat keputusan menyerahkan Sarawak tanpa berunding dengan:

👤 Anthony Brooke

👤 Bertram Brooke

💡 Golongan antipenyerahan mahu memulihkan pemerintahan Dinasti Brooke kerana mereka berpendapat cara ini akan memudahkan usaha menuntut kemerdekaan.

Gerard T. MacBryan menggunakan pelbagai cara untuk mendapatkan persetujuan ketua tempatan, seperti:

😠 Tekanan

📣 Desakan

🤝 Pujukan

💰 Sogokan

💡 Cara ini menimbulkan kemarahan penduduk tempatan kerana dianggap tidak jujur dan tidak menghormati rakyat Sarawak.

Bentuk Penentangan

Golongan antipenyerahan melancarkan pelbagai bentuk bantahan terhadap British.

📌 Antara bentuk penentangan utama ialah:

1️⃣ Mengadakan persidangan

2️⃣ Mengadakan demonstrasi

3️⃣ Meletakkan jawatan beramai-ramai

4️⃣ Bantahan golongan wanita

5️⃣ Menggunakan akhbar

6️⃣ Menulis surat bantahan

7️⃣ Menubuhkan Rukun 13

Gerakan Antipenyerahan

✊ Bentuk Penentangan Penduduk Tempatan

Johari Anang dan Sharkawi Osman menganjurkan satu persidangan yang dihadiri oleh wakil dari seluruh Sarawak.

Pengerusinya ialah Johari Anang.

📌 Tujuan persidangan ini ialah:

📅 Mengadakan demonstrasi pada setiap 1 Julai

🚫 Menentang penyerahan Sarawak kepada British

📌 Antara pertubuhan yang menyertainya ialah:

🏛️ Pergerakan Pemuda Melayu (PPM)

🏛️ Barisan Pemuda Sarawak (BPS)

🏛️ Persatuan Kebangsaan Melayu Sarawak (PKMS)

🏛️ Persatuan Melayu Miri

🏛️ Kesetiaan Muda Matu

🏛️ Persekutuan Bumiputera

🏛️ Sarawak Dayak Association (SDA)

🔍 Orang Dayak turut menubuhkan Sarawak Dayak Association (SDA) yang mempunyai kira-kira 500 orang ahli.

Pada 30 Oktober 1946, demonstrasi pertama diadakan semasa ketibaan Gabenor pertama Sarawak, Charles Arden Clarke, di Astana.

Demonstrasi ini diketuai oleh Datu Patinggi Abang Haji Abdillah.

Perarakan ini disertai oleh 16 persatuan Melayu.

📌 Antara slogan pada sepanduk ialah:

📣 “Sarawak adalah hak kami”

📣 “Leburkan kolonial”

📣 “No Cession”

Sepanduk dan poster antipenyerahan turut ditampal pada pokok, perahu dan jeti.

Demonstrasi di Sibu pula dipimpin oleh Pergerakan Pemuda Melayu (PPM).

💡 Beberapa demonstrasi berjaya diadakan dan menunjukkan penolakan yang berterusan terhadap penyerahan Sarawak.

British menyedari bahawa gerakan antipenyerahan dipimpin oleh guru dan pegawai perkhidmatan awam.

Pada Disember 1946, British mengeluarkan Pekeliling No. 9/1946 (Circular No. 9) yang melarang pegawai awam menyertai gerakan antipenyerahan.

Pada 2 April 1947, seramai 409 orang kakitangan kerajaan meletakkan jawatan sebagai bantahan.

📌 Mereka terdiri daripada jabatan seperti:

🏤 Pos dan Telegraf

⚓ Marin

💰 Kastam

🏥 Perubatan dan Kesihatan

🖨️ Percetakan

📏 Tanah dan Ukur

🏗️ Kerja Raya

🚒 Bomba

💼 Perbendaharaan

Selain itu, seramai 56 orang pelajar Maktab Perguruan Melayu Sarawak turut menamatkan pengajian sebagai tanda bantahan.

Golongan wanita memainkan peranan yang sangat penting dalam gerakan antipenyerahan.

📌 Antara tokoh wanita yang aktif ialah:

👤 Cikgu Lily Eberwein

👤 Hajah Sipah Tuanku Othman

👤 Dayang Fauziah

👤 Cikgu Ajibah Abol

Cikgu Lily Eberwein mengetuai kaum ibu mengadakan kempen kesedaran di rumah panjang.

📌 Mereka sanggup:

🕰️ Mengorbankan masa

💪 Menggunakan tenaga

📣 Mengatur demonstrasi

Cikgu Ajibah Abol pula menggerakkan kaum wanita supaya bergabung dalam perjuangan menuntut kemerdekaan Sarawak.

Pada Januari 1949, gerakan antipenyerahan mendapat nafas baharu apabila akhbar Utusan Sarawak mula diterbitkan.

📌 Akhbar ini menjadi saluran untuk:

📢 Menyebarkan bantahan

✍️ Mengkritik rancangan penyerahan

🚫 Menyerang dasar British secara terbuka

📌 Antara isu yang diketengahkan ialah:

⚠️ Tindakan British menyekat Anthony Brooke daripada memasuki Sarawak pada 16 September 1949

📰 Artikel “Kerajaan British Menipu Rakyat” pada 7 November 1949

Pergerakan Pemuda Melayu (PPM) menghantar surat kepada kerajaan British di London untuk menyatakan bantahan terhadap penjajahan Sarawak.

Pada 1949, Barisan Pemuda Sarawak (BPS) menghantar referendum untuk memansuhkan penyerahan Sarawak.

Mereka juga menghantar surat bantahan kepada Clement Attlee, Perdana Menteri British, dengan salinannya kepada Gabenor.

⚖️ Rayuan Anthony Brooke

Anthony Brooke turut menentang penyerahan Sarawak melalui saluran perundangan.

Beliau membuat rayuan di Privy Council.

16 Julai 1948 → beliau membawa kes ini ke Mahkamah Tinggi Brunei.

⚠️ Namun, rayuan tersebut ditolak.

Pada 20 Ogos 1948, golongan muda dalam gerakan antipenyerahan menubuhkan Rukun 13.

Kumpulan ini ditubuhkan secara sulit oleh pemimpin PPM di Sibu.

📌 Antara pemimpinnya ialah:

👤 Awang Rambli

👤 Morshidi Sidek

👤 Bujang Suntong

📌 Matlamat utama mereka ialah:

💥 Menghapuskan pegawai tinggi British di Sarawak

🩸 Peristiwa Sungkit Berdarah

Pada 3 Disember 1949, satu mesyuarat sulit diadakan untuk membunuh Duncan Stewart.

Rosli Dhoby menikam Duncan Stewart, yang kemudian meninggal dunia seminggu selepas itu di Hospital Singapura.

Peristiwa ini dikenali sebagai Sungkit Berdarah.

⚠️ Kesan Peristiwa Sungkit Berdarah

Peristiwa ini memberi peluang kepada British untuk menindas gerakan antipenyerahan.

Pada 6–7 Disember 1949, British menutup pejabat:

🏛️ PPM

🏛️ PKMS

🏛️ BPS

🏛️ Angkatan Semangat Anak Negeri Sarawak (ASAS)

Pada 5 Februari 1951, Anthony Brooke merayu supaya semua persatuan antipenyerahan menghentikan perjuangan mereka.

Akhirnya:

⚖️ Rosli Dhoby

⚖️ Morshidi Sidek

⚖️ Awang Rambli

⚖️ Bujang Suntong

dihukum gantung sampai mati, manakala anggota Rukun 13 yang lain dikenakan hukuman penjara.

💡 Walaupun gerakan antipenyerahan gagal, perjuangan ini telah membangkitkan kesedaran nasionalisme dalam kalangan penduduk tempatan dan menjadi asas kepada penubuhan parti politik di Sarawak.

Bahagian 2

2️⃣ Reaksi Penduduk yang Menyokong Penyerahan Sarawak 🤝

Di sebalik penentangan hebat, terdapat juga penduduk yang menyokong penyerahan Sarawak kepada British.

📌 Golongan ini dipimpin oleh:

👤 Datu Bandar Abang Haji Mustapha

👤 Datu Amar Abang Haji Suleiman

Faktor Sokongan

📌 Faktor Sokongan terhadap Penyerahan Sarawak

Golongan propenyerahan berpendapat bahawa selepas perang, Sarawak mengalami kemusnahan besar.

Mereka percaya penyerahan kepada British dapat memajukan Sarawak dari segi:

🏛️ Politik

🛣️ Perhubungan

💹 Perdagangan

🌾 Pertanian

🏫 Pendidikan

🏥 Kesihatan

😊 Taraf hidup rakyat

Golongan propenyerahan menubuhkan Young Malay Association (YMA).

📌 Tujuannya ialah:

📈 Menggalakkan kemajuan orang Melayu dalam bidang ekonomi dan sosial

🤝 Membantu orang Melayu yang ketinggalan

📌 Kegiatan YMA melibatkan:

📚 Pelajaran

🕌 Agama

⚽ Sukan

📌 Cawangan YMA ditubuhkan di:

📍 Sibu

📍 Kalaka

📍 Miri

Penyokong penyerahan percaya British akan membuka lebih banyak peluang pekerjaan kepada golongan intelektual tempatan dalam perkhidmatan kerajaan.

📌 Antara jawatan yang diharapkan dapat diisi oleh anak tempatan ialah:

⚖️ Peguam

🩺 Doktor

🏗️ Jurutera

💡 Mereka juga percaya British akan memberi taraf berkerajaan sendiri kepada Sarawak pada masa hadapan.

🎯 Kesimpulan

Penyerahan Sarawak mencetuskan perpecahan pandangan tetapi menyemarakkan nasionalisme.

Penyerahan Sarawak kepada British telah mencetuskan dua reaksi yang berbeza dalam kalangan penduduk tempatan.

Golongan yang menentang melihat penyerahan itu sebagai:

🚫 Pengkhianatan terhadap hak rakyat Sarawak

🇬🇧 Bentuk penjajahan baharu

⚠️ Pelanggaran terhadap Perlembagaan 1941

Golongan yang menyokong pula percaya British dapat:

📈 Memajukan negeri

👥 Meningkatkan taraf hidup rakyat

💼 Membuka peluang pekerjaan

💡 Walaupun gerakan antipenyerahan akhirnya gagal, perjuangan tersebut berjaya membangkitkan kesedaran politik dan semangat nasionalisme dalam kalangan penduduk Sarawak.

🚩 Reaksi terhadap penyerahan Sarawak membuktikan bahawa rakyat tempatan semakin sedar akan hak mereka dan semakin berani mempertahankan masa depan negeri sendiri.

Kembali: 4.4 Seterusnya: 4.6